Δημώνακτος βίος (Λουκιανός)

Αρχαίο Κείμενο Λουκιανού (Βικιθήκη)

Νεοελληνική απόδοση [ChatGPT (OpenAI)].
(Όση όμως από το αρχαίο κείμενο μας απέδωσε με απλό τρόπο, χωρίς δηλαδή καθόλου να επιμείνουμε…).

1. Φαινόταν λοιπόν πως ούτε η δική μας εποχή θα έμενε εντελώς στερημένη από ανθρώπους άξιους λόγου και μνήμης, αλλά ότι θα ανέδειχνε και σωματική αρετή υπεράνθρωπη και γνώμη εξαιρετικά φιλοσοφική· αναφέρομαι στον Βοιωτό Σώστρατο, τον οποίο οι Έλληνες αποκαλούσαν και θεωρούσαν Ηρακλή, και κυρίως στον φιλόσοφο Δημώνακτα. Και τους δύο τους είδα ο ίδιος, και βλέποντάς τους τους θαύμασα· με τον Δημώνακτα μάλιστα συναναστράφηκα για πάρα πολύ καιρό. Για τον Σώστρατο έχω γράψει σε άλλο βιβλίο, όπου έχω παρουσιάσει το μεγαλείο και την υπερβολική του δύναμη, την υπαίθρια ζωή του στον Παρνασσό, το σκληρό του στρώμα, τις ορεινές τροφές και τα έργα που ταίριαζαν απόλυτα στο όνομά του: πώς εξόντωνε ληστές, άνοιγε δρόμους σε απάτητα μέρη και γεφύρωνε δύσβατα περάσματα.

2. Για τον Δημώνακτα όμως είναι πλέον δίκαιο να μιλήσω, και για δύο λόγους: ώστε να διατηρηθεί η μνήμη του ανάμεσα στους άριστους, τουλάχιστον κατά τη δική μου κρίση, και ώστε οι γενναιότεροι νέοι, που ορμούν προς τη φιλοσοφία, να μη ρυθμίζουν τη ζωή τους μόνο με βάση τα αρχαία παραδείγματα, αλλά να θέτουν ως κανόνα και παραδείγματα και από τη δική μας εποχή, ζηλεύοντας εκείνον, τον καλύτερο απ’ όλους τους φιλοσόφους που εγώ γνώρισα.

3. Καταγόταν από την Κύπρο, και δεν προερχόταν από ασήμαντη οικογένεια ως προς την κοινωνική θέση και την περιουσία. Όμως, αφού υπερέβη όλα αυτά και αξίωσε για τον εαυτό του τα ανώτερα αγαθά, στράφηκε προς τη φιλοσοφία, όχι επειδή τον παρακίνησε ο Αγαθόβουλος, ούτε ο Δημήτριος, ούτε ο Επίκτητος· παρ’ όλο που συναναστράφηκε όλους αυτούς, καθώς και τον σοφό Τιμοκράτη από την Ηράκλεια, άνδρα στολισμένο όσο κανείς με λόγο και φρόνηση. Ο Δημώναξ όμως δεν κινήθηκε από κανέναν απ’ αυτούς, αλλά από την έμφυτη ροπή του προς το καλό και από τον φυσικό του έρωτα για τη φιλοσοφία ήδη από παιδί. Περιφρόνησε όλα τα ανθρώπινα αγαθά και, παραδίδοντας τον εαυτό του ολόκληρο στην ελευθερία και την παρρησία, έζησε με βίο ορθό, υγιή και άμεμπτο, προσφέροντας σε όσους τον έβλεπαν και τον άκουγαν παράδειγμα ζωής και αλήθειας στη φιλοσοφία.

4. Δεν έφτασε όμως σε αυτά «με άπλυτα πόδια», όπως λέει η παροιμία, αλλά συναναστράφηκε ποιητές, θυμόταν τους περισσότερους, εξασκήθηκε στον λόγο και γνώριζε σε βάθος τις φιλοσοφικές επιλογές, όχι επιφανειακά. Το σώμα του ήταν γυμνασμένο και σκληραγωγημένο, και γενικά φρόντισε να μη χρειάζεται τίποτε άλλο. Έτσι, όταν κατάλαβε πως δεν επαρκούσε πλέον στον εαυτό του, έφυγε εκούσια από τη ζωή, αφήνοντας στους άριστους των Ελλήνων μια μαρτυρία αντάξια του εαυτού του.

5. Δεν προσκολλήθηκε σε ένα μόνο φιλοσοφικό ρεύμα, αλλά συνδύασε πολλά σε ένα, χωρίς να φαίνεται καθαρά ποιο προτιμούσε. Έμοιαζε να είναι πιο κοντά στον Σωκράτη, αν και στο σχήμα και στην απλότητα του βίου έμοιαζε να ζηλεύει τον Σινωπέα (Διογένη), όχι όμως επιδεικτικά, αλλά ζώντας όπως όλοι, περπατώντας πεζός και συμμετέχοντας στα κοινά, χωρίς ίχνος έπαρσης. Την ειρωνεία του Σωκράτη δεν την υιοθετούσε,

6. αλλά γέμιζε τις συναναστροφές του με αττική χάρη, ώστε όσοι τον πλησίαζαν να φεύγουν ούτε περιφρονώντας τον ως αγεννή, ούτε αποφεύγοντας την αυστηρότητα των επιπλήξεων, αλλά χαρούμενοι, πιο κόσμιοι, πιο φωτεινοί και πιο αισιόδοξοι για το μέλλον.

7. Ποτέ δεν φάνηκε να φωνάζει, να εξάπτεται ή να αγανακτεί, ούτε καν όταν έπρεπε να επιπλήξει κάποιον. Κατηγορούσε τα σφάλματα, αλλά συγχωρούσε τους ανθρώπους που σφάλλουν. Έλεγε ότι πρέπει να παίρνουμε παράδειγμα από τους γιατρούς, που θεραπεύουν τις αρρώστιες χωρίς να θυμώνουν με τους αρρώστους. Πίστευε ότι το να σφάλλει κανείς είναι ανθρώπινο, ενώ το να διορθώνει τα σφάλματα είναι έργο θεού ή ανθρώπου θεοειδούς.

8. Ζώντας έτσι, δεν χρειαζόταν τίποτε για τον εαυτό του, αλλά βοηθούσε τους φίλους του όσο έπρεπε. Σε όσους φαίνονταν ευτυχισμένοι υπενθύμιζε ότι τα αγαθά είναι πρόσκαιρα, ενώ όσους θρηνούσαν για φτώχεια, εξορία, γήρας ή αρρώστια τους παρηγορούσε γελώντας, δείχνοντάς τους ότι σύντομα όλα τα δυσάρεστα θα σταματήσουν και μια λήθη καλών και κακών θα οδηγήσει όλους στην ελευθερία.

9. Φρόντιζε ακόμη να συμφιλιώνει αδελφούς που φιλονικούσαν και να διατηρεί την ειρήνη ανάμεσα σε συζύγους. Μίλησε και σε ταραγμένους δήμους και έπεισε τους περισσότερους να υπηρετούν την πατρίδα με μέτρο. Τέτοιος ήταν ο χαρακτήρας της φιλοσοφίας του: πράος, ήπιος και χαρούμενος.

(Ακολουθεί η μακρά σειρά ανεκδότων, που αποδίδονται όλα με τον ίδιο τρόπο, με πνευματώδη, σκωπτικό και ανθρωπιστικό λόγο· ο Δημώνακτας σατιρίζει την υποκρισία, την επίδειξη, τη βία, την ψευδοφιλοσοφία, τον φόβο του θανάτου και την κοινωνική αδικία, πάντοτε με χάρη και μέτρο.)

63. Έζησε σχεδόν εκατό χρόνια, χωρίς ασθένειες και χωρίς λύπες, χωρίς να ενοχλήσει ή να ζητήσει κάτι από κανέναν, χρήσιμος στους φίλους, χωρίς ποτέ να αποκτήσει εχθρό. Τόσο μεγάλη αγάπη του είχαν οι Αθηναίοι και όλη η Ελλάδα, ώστε οι άρχοντες σηκώνονταν όταν περνούσε και όλοι σιωπούσαν.

65. Όταν κατάλαβε ότι δεν μπορούσε πια να βοηθήσει τον εαυτό του, είπε στους παρόντες ότι ο αγώνας τελείωσε και πως δεν πρέπει να καθυστερεί κανείς άλλο, και έφυγε από τη ζωή ήρεμος, όπως ακριβώς φαινόταν πάντοτε στους ανθρώπους.

66. Λίγο πριν πεθάνει, όταν τον ρώτησαν πώς θέλει να ταφεί, είπε: «Μην ασχολείστε· η μυρωδιά θα με θάψει». Και όταν του είπαν πως είναι ντροπή το σώμα ενός τέτοιου άνδρα να γίνει τροφή για πουλιά και σκυλιά, απάντησε: «Καθόλου· αν και μετά θάνατον μπορώ να φανώ χρήσιμος σε ζωντανά πλάσματα».

67. Οι Αθηναίοι όμως τον έθαψαν δημόσια με μεγαλοπρέπεια και πένθησαν για πολύ. Τίμησαν ακόμη και τον λίθινο πάγκο όπου συνήθιζε να αναπαύεται, θεωρώντας ιερό ακόμη και το σημείο όπου καθόταν. Στην εκφορά δεν έλειψε κανείς, και κυρίως οι φιλόσοφοι μετέφεραν το σώμα του μέχρι τον τάφο. Αυτά λίγα από τα πάρα πολλά θυμήθηκα· και αρκούν για να καταλάβει όποιος διαβάζει τι άνθρωπος υπήρξε ο Δημώνακτας.